Arbeidsovereenkomst

Een arbeidsovereenkomst is een overeenkomst tussen de werkgever en de werknemer over het werk dat de werknemer voor de werkgever gaat verrichten.

Een arbeidsovereenkomst wordt verder gespecificeerd in artikel 7:610 van het Burgerlijk Wetboek. Hierin wordt gespecificeerd wanneer er van een arbeidsovereenkomst wordt gesproken:

1. Het persoonlijk verrichten van de arbeid
2. Een vergoeding die wordt betaald in de vorm van loon
3. Een gezagsverhouding tussen de werkgever en de werknemer

Een arbeidsovereenkomst kan schriftelijk of mondeling worden gesloten. De feitelijke samenwerking is van belang. Schriftelijke vastlegging helpt om duidelijk te maken welke afspraken zijn gemaakt. Of een overeenkomst in een bijzondere situatie geldig is en welke regels daarop van toepassing zijn, vraagt om een afzonderlijke beoordeling.

Naast de overeenkomst kunnen een cao, een personeelsreglement en wettelijke regels van toepassing zijn. Een bepaling in het contract vertelt daardoor niet altijd het hele verhaal.

Bij het aangaan van een arbeidsovereenkomst zijn er diverse rechten en plichten voor de werkgever en de werknemer:

Werkgever (plicht)

1. Loon doorbetalen
   1. De loonafspraken moeten worden uitgevoerd. Bij ziekte of een verschil van inzicht over re-integratie gelden eigen regels en verplichtingen. Het opschorten van betaling en het stopzetten van loon zijn niet hetzelfde. Een maatregel vraagt beoordeling van de grond, de omstandigheden en de vereiste communicatie. Ga niet uitsluitend op basis van een algemene uitleg in een artikel tot een loonmaatregel over.
2. Zorgplicht
   1. Een werkgever draagt verantwoordelijkheid voor een veilige en gezonde werkomgeving. Daar horen informatie, passende maatregelen en begeleiding bij. Werkenden hebben daarnaast eigen verplichtingen, zoals het juist gebruiken van arbeidsmiddelen en het melden van gevaren. Het beleid op papier en de dagelijkse uitvoering moeten op elkaar aansluiten.
3. Werkverschaffing
   1. Als tijdelijk niet genoeg werk beschikbaar is, vervalt de loondoorbetalingsverplichting niet automatisch. Er bestaan uitzonderingen, afhankelijk van de situatie en de toegestane afspraken. Het ontbreken van werk en ziekte zijn verschillende onderwerpen. Beoordeel welke regels en afspraken in de concrete situatie gelden.
4. Gelijke behandeling
   1. Op het werk en bij sollicitaties gelden regels tegen ongeoorloofd onderscheid. Ook voor beloning en arbeidsvoorwaarden zijn er regels over gelijke behandeling. Welke verschillen zijn toegestaan, hangt af van de wettelijke voorwaarden en omstandigheden. Een zorgvuldig en uitlegbaar beleid helpt medewerkers om hun afspraken te begrijpen.
5. Goed werkgeverschap
   1. Goed werkgeverschap vraagt om zorgvuldigheid in de arbeidsrelatie. Duidelijke verwachtingen, respectvolle communicatie en begrijpelijke afspraken geven beide partijen houvast. Ontstaat een verschil van inzicht, bespreek dan de feiten en de gemaakte afspraken. Een neutrale beoordeling van de situatie helpt om een passende vervolgstap te bepalen.
6. Tijdige en correcte informatieverstrekking
   1. Een medewerker moet weten welke afspraken gelden over onder meer functie, uren, loon en de duur van het contract. Ook vakantie, opzegtermijn, pensioen en de toepasselijke cao kunnen aandacht vragen. De Rijksoverheid beschrijft welke gegevens de werkgever schriftelijk moet verstrekken. Vraag om toelichting als een bepaling niet duidelijk is.
7. Verlof en vakantie toekennen
   1. Afspraken over vakantie en verlof horen duidelijk te zijn. Voor verschillende vormen van verlof gelden verschillende voorwaarden. Bespreek hoe een verzoek wordt ingediend en behandeld en leg vast welke afspraken gelden. Of een concreet verzoek kan worden geweigerd, kan niet uitsluitend aan de hand van een algemene uitspraak in een artikel worden beoordeeld.

Werkgever (recht)

1. Recht op het verrichten van de overeengekomen arbeid
   1. De functie en het soort werk vormen het vertrekpunt voor de samenwerking. De medewerker verricht zelf de afgesproken arbeid en ontvangt daarvoor loon. Het is verstandig om te bespreken welke taken bij de functie horen, wie de dagelijkse aansturing verzorgt en welke verwachtingen over de uitvoering bestaan.
2. Recht op het geven van redelijke aanwijzingen en instructies
   1. De werkgever kan aanwijzingen geven over het werk. De overeenkomst, toepasselijke regels en een veilige en gezonde uitvoering blijven daarbij van belang. Bij onduidelijkheid over een instructie helpt het om vast te leggen wat wordt gevraagd en waarover verschil van inzicht bestaat.
3. Recht op behoorlijke omgang en gedrag (redelijkheid en billijkheid)
   1. Een werkgever is verplicht om zorg te dragen voor zijn of haar medewerkers (artikel 7:658 Burgerlijk Wetboek). Hiervoor kunnen regels gelden zoals in de arbeidsovereenkomst of personeelsreglement is beschreven. Hierbij kan gedacht worden aan klachtenregelingen, gedragsregels, veiligheidsregels en omgangsvormen. 
4. Recht op loyaliteit en geheimhouding (indien van toepassing)
   1. Bijzondere afspraken, zoals geheimhouding of een concurrentiebeding, moeten afzonderlijk worden bekeken. Niet iedere bepaling is in iedere situatie op dezelfde manier bruikbaar. De tekst, het contracttype en de omstandigheden zijn van belang. Neem een bepaling uit een oud model daarom niet zonder meer over en verwar een aangekondigde wetswijziging niet met geldende regels.
5. Recht op medewerking aan re-integratieverplichtingen
   1. Werkgever en werknemer hebben verantwoordelijkheden bij re-integratie. De bedrijfsarts of arbodienst en de afgesproken stappen spelen daarbij een rol. Bij verschil van inzicht is het belangrijk eerst duidelijk te krijgen welke verplichting of afspraak ter discussie staat. Een maatregel of sanctie is geen automatische vervolgstap.

Werknemer (plicht)

1. Arbeid verrichten
   1. Vanuit de arbeidsovereenkomst is een medewerker verplicht om arbeid te verrichten. Dit komt voort uit artikel 7:610 Burgerlijk Wetboek. Hieruit blijkt dat er over een arbeidsovereenkomst gesproken wordt indien er uit 3 voorwaarden wordt voldaan. Het persoonlijk verrichten van arbeid, een vergoeding die wordt betaald in de vorm van loon en een gezagsverhouding tussen de werkgever en de werknemer. Uiteraard is dit een logische voorwaarden waarbij arbeid moet lonen.
2. Aanwijzingen en instructies opvolgen
   1. Een medewerker krijgt aanwijzingen over de uitvoering van het werk. Voor veilig en gezond werken moeten instructies worden toegepast en passende middelen juist worden gebruikt. Bespreek onduidelijke of tegenstrijdige instructies tijdig met de leidinggevende. Zo kan worden vastgesteld welke werkwijze wordt verwacht.
3. Goed werknemerschap
   1. Zoals een werkgever verplicht is om goed werkgeverschap te realiseren, is een werknemer ook verplicht om zich naar het beste van zijn kunnen binnen de kaders van zijn arbeidsovereenkomst, functie en cao in te zetten gedurende de periode dat een arbeidsovereenkomst van toepassing is. Dit is ook vastgelegd in artikel 7:611 van het Burgerlijk Wetboek. Werknemers zullen zich redelijk en fatsoenlijk moeten gedragen tegenover hun werkgever. 
4. Zich gedragen als een goede werknemer
   1. Een goede samenwerking vraagt aandacht van beide partijen. Maak bespreekbaar welke verwachtingen gelden en welke afspraken verduidelijking nodig hebben. Houd in een gesprek onderscheid tussen feiten, interpretaties en mogelijke oplossingen. Leg vast wat is afgesproken en welke vervolgstap passend is.
5. Zich onthouden van schadelijk gedrag
   1. Zorgvuldig omgaan met het werk, de organisatie en collega’s helpt de arbeidsrelatie werkbaar te houden. Wanneer gedrag of samenwerking vragen oproept, bespreek dan concreet wat er is gebeurd en welke afspraak aandacht vraagt. Een zorgvuldige beoordeling voorkomt dat al een conclusie wordt getrokken voordat de feiten duidelijk zijn.
6. Medewerking verlenen bij ziekte
   1. Bij ziekte staat de samenwerking over herstel en terugkeer naar werk centraal. Wat van werkgever en werknemer wordt verwacht, hangt mede af van de situatie en de professionele begeleiding. Laat vragen over verplichtingen, loon of een voorgestelde maatregel eerst beoordelen aan de hand van de relevante regels en afspraken.

Werknemer (recht)

1. Recht op loon
   1. De loonafspraken zijn een belangrijk onderdeel van de arbeidsovereenkomst. Ook als niet wordt gewerkt, kan een loondoorbetalingsverplichting bestaan. De oorzaak van het niet werken en de toepasselijke regels maken verschil. Ziekte, gebrek aan werk en ongeoorloofd verzuim moeten daarom niet als dezelfde situatie worden behandeld.
2. Recht op een veilige en gezonde werkplek
   1. Een medewerker moet veilig en gezond kunnen werken. Volgens Arboportaal gaat het daarbij onder meer om informatie over risico’s, passende bescherming en toegang tot professionele ondersteuning. Ook werkdruk en ongewenst gedrag vragen aandacht. Bespreek een onveilige of ongezonde situatie via de daarvoor bestemde route.
3. Recht op werk (voor zo ver overeengekomen)
   1. Het contract beschrijft welke arbeid is overeengekomen. Als de werkgever tijdelijk onvoldoende werk heeft, betekent dat niet automatisch dat geen loon verschuldigd is. Er zijn uitzonderingen. Welke gevolgen een situatie heeft, moet worden beoordeeld aan de hand van de afspraken en de toepasselijke regels.
4. Recht op gelijke behandeling en geen discriminatie
   1. Op het werk gelden regels over gelijke behandeling en gelijkwaardige beloning. Werkgevers mogen geen ongeoorloofd onderscheid maken. Of een verschil in behandeling is toegestaan, hangt af van de wettelijke voorwaarden en de concrete situatie. Bespreek daarom welke afspraak of beslissing vragen oproept.
5. Recht op behoorlijke omgang en gedrag (redelijkheid en billijkheid)
   1. Respectvolle communicatie en een zorgvuldige behandeling helpen de samenwerking. Dat geldt voor werkgever en werknemer. Wanneer de omgang vragen oproept, is het belangrijk concreet te bespreken wat er speelt en welke afspraken gelden. Bij ongewenste omgangsvormen of integriteit kan een eigen contactroute naar de vertrouwenspersoon passend zijn.
6. Recht op informatie (bijv. over arbeidsvoorwaarden, functioneren)
   1. U moet kunnen terugvinden welke afspraken gelden over uw werk en arbeidsvoorwaarden. Vraag om uitleg wanneer een bepaling onduidelijk is of wanneer de dagelijkse praktijk afwijkt van het contract. Bewaar de overeenkomst, relevante bijlagen en latere schriftelijke afspraken bij elkaar. Dat helpt bij een inhoudelijke beoordeling.
7. Recht op vakantie en verschillende soorten verlof
   1. Voor vakantie en verschillende vormen van verlof bestaan afzonderlijke regelingen en voorwaarden. Welke regeling van toepassing is, hangt af van de vraag en de situatie. Bespreek een verzoek tijdig en laat bij twijfel beoordelen welke afspraken en regels gelden. Een algemene opsomming is geen beslissing over een individueel verlofverzoek.

Wilt u een arbeidsovereenkomst laten opstellen of als werkgever een bestaande overeenkomst laten controleren? Bekijk dan de bijbehorende dienstverlening. Heeft u als werknemer een vraag over uw afspraken, gebruik dan de werknemersroute. Wij bespreken vooraf welke werkzaamheden nodig zijn en hoe de kosten worden afgesproken.

Bronnen en achtergrond

• Rijksoverheid: afspraken in de arbeidsovereenkomst
• Rijksoverheid: wettelijke regels naast het contract
• Arboportaal: rechten en plichten van werkenden
• Rijksoverheid: gelijke behandeling op het werk
• Ondernemersplein/RVO: loon bij geen werk
• Rijksoverheid: regels bij ziekte